آمدن « 1 » يا داروهاى قابض بر « 2 » عضوى ضماد كردن يا غبار بر بشره گرد آمدن و مسام « 3 » بسته كردن يا غذاهاى لزج قوى خوردن . سببهايى « 4 » كه اتساع و فراخى در مجارى با « 5 » ديد آورد ، چهار « 6 » است : اول ضعف قوت ماسكه بود « 7 » يا حركتى قوى از قوت دافعه باشد « 8 » يا دارويى كه اندام را نرم كند « 9 » استعمال كردن يا نفس « 10 » بازكشد « 11 » و به « 12 » خويشتن فروگيرد « 13 » . سببهايى كه ملاست « 14 » و نرمى با « 15 » ديد آورد ، سه گونه است : يكى استعمال چيزهاى نرم لزج « 16 » چون لعابها و « 17 » كثيرا « 18 » . دوم چيزهاى چرب چون روغن گاو و شير « 19 » . سوم « 20 » شيرينيها « 21 » چون شكر و مويز « 22 » و انجير . سببهايى « 23 » كه درشتى باز « 24 » ديد آورد ، پنج گونه است : يكى « 25 » غذاهاى مخلّى « 26 » زداينده چون سركه و خردل . دوم « 27 » داروهاى قابض چون خرتوث « 28 » و هليله . سوم « 29 » هواى سرد و داروهاى سرد . چهارم دود و گرد . پنجم غذاى « 30 » غليظ چون « 31 » بلوط و ارزن « 32 » . و اللّه أعلم « 33 » .

--> ( 1 ) . م : - يا آماسى . . . آمدن . ( 2 ) . م : در . ( 3 ) . م : مشام را . ( 4 ) . م : سببها . ( 5 ) . م : باز . ( 6 ) . م : + گونه . ( 7 ) . م : باشد . ( 8 ) . م : باشند . ( 9 ) . م : كنند . ( 10 ) . م : نقش . ( 11 ) . م : كشيدن . ( 12 ) . م : بر . ( 13 ) . م : رفتن . ( 14 ) . ملاست : نرمى و صافى و هموارى ( لغتنامه ) . ( 15 ) . م : باز . ( 16 ) . م : + كردن . ( 17 ) . ل : - و . ( 18 ) . كثيرا : « صمغ القثاء است » ( اختيارات بديعى ، ص 370 ) ؛ به فتح اول ( ر . ك : مخزن الادويه ) ؛ « صمغى است از گياه گون » ( قانونچه ، ص 197 ، توضيحات مترجم ) . س : - هشتم گشادگى مسام . . . كثيرا . ( 19 ) . م : شتر . ( 20 ) . م : سيوم ؛ س : - شتر سوم . ( 21 ) . س : + خوردن . ( 22 ) . س : ميويز . ( 23 ) . س : سببها . ( 24 ) . ل : با . ( 25 ) . م : اول . ( 26 ) . ل : جابلى . ( 27 ) . س : روم ؛ م : دوم . ( 28 ) . م : خرنوب ؛ خرتوث : توث ، معرّب توت است و خرتوت ، توت بزرگ و دانه‌دار و بد گويند ( لغتنامه ) ؛ « توت حامض ، معروف است به شامى . . . در وى قبضى بود » ( اختيارات بديعى ، ص 85 ) ؛ هرچند خرنوب ، به ضمّ اول نيز بىمحل نيست ، چرا كه قابض است . ( ر . ك . قانون ، كتاب دوم ، ص 343 ؛ اختيارات بديعى ، ص 140 ) . ( 29 ) . م : سيوم . ( 30 ) . م : غذاهاى . ( 31 ) . ل : همچون . ( 32 ) . س : + و غيره . ( 33 ) . س : - و اللّه اعلم ؛ ل + بالصواب .